Trang chủ / Cây lương thực / Trồng sắn

Bệnh khảm lá sắn và đề xuất biện pháp quản lý

Bệnh khảm lá sắn và đề xuất biện pháp quản lý
Tác giả: Nguyễn Hữu Hỷ, Phạm Thị Nhạn, Bùi Chí Hữu
Ngày đăng: 25/09/2018

Hiện nay, tình hình sâu bệnh hại sắn trở nên rất phức tạp tại vùng thâm canh và có nguy cơ lan rộng sang vùng khác. 

Bệnh khảm lá sắn hoành hành dữ dội tại Tây Ninh

Cây sắn (Manihot esculenta Crantz) - cây trồng lấy củ, là cây lương thực quan trọng trên toàn thế giới, đặc biệt ở châu Phi. Ở Việt Nam, cây sắn đã và đang trở thành cây công nghiệp mang tính hàng hóa cao như công nghiệp chế biến tinh bột, công nghiệp thực phẩm, chế biến thức ăn gia súc, sản xuất nhiên liệu sinh học (biofuel)...

Sắn là một trong rất ít cây trồng được ưu tiên phát triển theo tầm nhìn chiến lược đến năm 2020 của Bộ NN-PTNT. Tổng sản lượng kim ngạch xuất khẩu sắn và sản phẩm của cây sắn Việt Nam từ năm 2011 - 2016 đã vượt trên 1 tỷ USD/năm. Diện tích trồng sắn gần đây cũng tăng đáng kể: Năm 2016 đạt 569,9 ngàn ha, năng suất củ tươi bình quân 19,2 tấn/ha, cho sản lượng 10,9 triệu tấn/năm.

Hiện nay, tình hình sâu bệnh hại sắn trở nên rất phức tạp tại vùng thâm canh và có nguy cơ lan rộng sang vùng khác. Đáng kể là rệp sáp bột hồng, bệnh chổi rồng, bệnh thối củ; đặc biệt là bệnh khảm lá sắn (CMD). Bệnh xuất hiện và lan truyền rất nhanh chóng, trở thành dịch hại rất nguy hiểm của các vùng trồng sắn phía Nam.

Tính đến ngày 20/8/2018, diện tích bệnh khảm lá sắn gây hại trên 10 tỉnh trồng sắn của Việt Nam là 36.136ha, tăng hơn 30.283ha so với năm 2017. Diện tích phải tiến hành tiêu hủy là 242,1ha do thiệt hại quá nặng. Tại Việt Nam, ngày 20/7/2017, Tây Ninh lần đầu tiên đã công bố dịch khảm virus trên cây sắn.

Bệnh khảm lá sắn có tên quốc tế là “Cassava mosaic virus” viết tắt CMD. Bệnh do virus thuộc chi Begomovirus gây ra. Chúng xuất hiện tại châu Phi và châu Á; được phát hiện vào năm 1984 tại châu Phi; 1993 tại Ấn Độ; 2002 tại Sri Lanka; 2015 tại Cambodia; 2017 tại Việt Nam.

Như vậy, đây là bệnh vừa cũ tại châu Phi, nhưng vừa mới tại Đông Nam Á. Nguồn bệnh lại không hoàn toàn giống nhau. Vấn đề này đặt ra cho chúng ta phải có cách nhìn nhận toàn diện, mang tính tổng hợp để quản lý dịch bệnh hiệu quả.

Bệnh virus khảm lá sắn tại Việt Nam được xác định là do chủng Sri Lankan Mosaic Virus gây ra (Viện BVTV). Có hai phương thức truyền bệnh: (1) bệnh truyền qua hom giống từ cây mẹ bị bệnh, bệnh sẽ xuất hiện ngay ở giai đoạn cây con của vụ sau; (2) bệnh truyền qua môi giới là con bọ phấn (Bemisia tabaci), bọ phấn chích hút vào cây bệnh sẽ mang virus truyền đi cho cây khác. Quần thể của bọ phấn càng lớn, sự lan truyền của virus càng trở nên nghiêm trọng cho sản xuất, gây sự bùng phát dịch hại.

Nếu cây sắn bị nhiễm bệnh ở giai đoạn mới trồng (dưới 1 tháng tuổi) thì thiệt hại sẽ rất nặng về năng suất. Bệnh này do một chi hoặc tập họp nhiều chi Geminiviruses gây triệu chứng khảm (theo nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc ĐH Ghana năm 2012). Các chủng của virus có mức độ tương đồng cao về chuỗi trình tự DNA, với trên 900 mẫu phân lập thu thập từ các nước trồng sắn ở châu Phi và châu Á.

Mấu chốt của vấn đề là côn trùng có tên là bọ phấn - đóng vai trò vec tơ truyền bệnh. Bọ phấn có tên quốc tế là “Whitefly”, tên khoa học Bemisia tabaci (Genn.), thuộc loài côn trùng bộ cánh nửa (Hemiptera), họ Aleyrodidea. Thời gian cần thiết tối thiểu để truyền được bệnh là 6 giờ sau khi bọ phấn chính hút cây sắn bệnh.

Ngoài việc truyền bệnh, bọ phấn còn gây hại trực tiếp do việc chích hút làm khô kiệt cây. Có giống kháng bọ phấn Bemisia tabaci hay không? Nghiên cứu cho thấy giống sắn của Nam Phi có tên là Mecu 72 và giống sắn của Uganda là Ofumba Chai, Nabwire 1, Mercury là nguồn kháng với B. tabaci (Njoroge và ctv. 2017).

Bọ phấn rất khó quản lý trên đồng ruộng bởi vì nó có quá nhiều ký chủ. Bọ phấn tấn công trên 600 loài thực vật khác nhau, cho thấy phổ ký chủ của nó rất rộng, trên giống cây trồng và loài hoang dại, trên cây hàng niên và trên cây đa niên (Martin và ctv. 2000; Naranjo và ctv. 2009).

Bọ phấn có nhiều loài thiên địch và ký sinh được tìm thấy trên cây ngô, đậu phụng; do vậy kỹ thuật xen canh cũng cần được xem xét trong quản lý dịch hại này. Cách thức truyền bệnh siêu vi, tập tính đẻ trứng và khả năng giao phối được nghiên cứu bởi Habibu và ctv. 2012.

Bọ phấn truyền siêu vi “Begomovirus” theo hình thức “persistent” (Horn và ctv. 2011) có nghĩa là thuộc loại hình bền vững. Hơn nữa, cây sắn được nhân giống vô tính bằng hom thân, do đó, nó rất dễ dàng hình thành và lan truyền nhanh chóng bệnh khảm virus gây thiệt hại nặng nề ở rễ và lá (Carvajal-Yepes và ctv. 2014).

Kinh nghiệm tại Tanzania (châu Phi): Virus gây bệnh khảm này không đơn độc mà xuất hiện cùng với các loài virus khác. Loài virus chủ chốt có tên tiếng Anh là “East African cassava mosaic virus-Uganda” và bọ phấn là vec tơ truyền bệnh thuộc kiểu gen “Bemisia tabaci sub - Saharan Africa 1 - subgroup 1” (Ojiambo và ctv. 2017). Trung bình mỗi năm, bệnh lan rộng với chỉ số “CMD incidence” rất cao (phát triển thêm 22,9km ở Tây Nam) và bọ phấn phát triển với mật số mở rộng thêm 46,6km. Ước tính thiệt hại từ 4,3 triệu USD đến 12,2 triệu USD (Ojiambo và ctv. 2017).


Có thể bạn quan tâm

Kỹ Thuật Trồng Sắn Đạt Năng Suất Cao Kỹ Thuật Trồng Sắn Đạt Năng Suất Cao

Trong sản xuất, cây sắn được trồng trên nhiều loại đất khác nhau như: đất rừng mới được khai thác, đất luân - xen canh với các loại cây công nghiệp, cây thực phẩm (cây họ đậu, lúa nước) và đất hoang hóa. Do nhu cầu để hình thành và phát triển rễ củ, cây sắn cần đất tơi xốp thông thoáng và không bị ngập úng. Vì vậy, đất trồng sắn nhất thiết phải được chuẩn bị kỹ trước khi trồng, các công việc bao gồm: thu dọn rễ cây và tàn dư thực vật, cày - bừa (1- 2 lần) và san lấp mặt bằng.

30/10/2013
Trồng Sắn Trên Đất Dốc Trồng Sắn Trên Đất Dốc

Trong số các giống sắn trên, KM94 là giống đã được ứng dụng rộng rãi tại nhiều địa phương. KM94 có nguồn gốc từ tập đoàn giống nhập nội CIAT/Thái-lan, thân xanh, hơi cong, ngọn tím, không phân nhánh. Năng suất củ tươi đạt 30-40 tấn/ha, tỷ lệ chất khô trong sắn cao 39-40%, hàm lượng tinh bột 29-30%.

30/10/2013
Phòng Chống Bệnh Chổi Rồng Trên Cây Sắn Phòng Chống Bệnh Chổi Rồng Trên Cây Sắn

Ông Đặng Văn Mạnh cho biết thêm, chi cục đang phối hợp với Phòng NN-PTNT huyện Sơn Hòa, Đồng Xuân xây dựng mô hình quản lý bệnh chổi rồng. Theo đó, tiến hành tập huấn, tuyên truyền cho cán bộ và nhân dân trồng sắn biết tác hại của bệnh chổi rồng để ngăn chặn tình trạng, nguy cơ lây lan phát triển mạnh.

30/10/2013
Sản phẩm khuyên dùng
Hộp nhựa nuôi cua lột được làm từ nhựa pp chịu được va đập, nắng nóng. Lợi ích là tận dụng thức ăn (cá rô phi, cá tạp …), diện tích ao có sẵn, cải thiện môi trường đất, nước …
Sản phẩm khuyên dùng
Chất lượng vượt trội, bọt khí mịn, kháng khuẩn. Ống Nano-Tube là lựa chọn sục khí được ưa chuộng nhất trên thị trường để tăng cường oxy đáy trong ao nuôi tôm …
Sản phẩm khuyên dùng
Chất lượng hoàn toàn vượt trội, sử dụng hộp số giảm tốc vỏ Composite, một trải nghiệm vô cùng mới. Oxy hoà tan cao, tạo dòng lưu thông mạnh giữ cho đáy ao luôn sạch.

Tin thuộc Trồng sắn

Bệnh xoăn, khảm lá cây khoai mì Bệnh xoăn, khảm lá cây khoai mì

Gần đây, bệnh xoăn, khảm lá cây khoai mì đang phát triển ngày một nặng trên các vùng sản xuất tại Việt Nam làm giảm đáng kể năng suất và chất lượng.

19/09/2020
Bệnh khảm lá trên khoai mì - Triệu chứng và cách phòng trừ Bệnh khảm lá trên khoai mì - Triệu chứng và cách phòng trừ

Gần đây, tình hình dịch bệnh trên cây mì diễn biến rất phức tạp, làm ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng của loại nông sản này, đặc biệt là bệnh khảm lá.

15/09/2020
Rệp sáp bột hồng hại khoai mì Rệp sáp bột hồng hại khoai mì

Tên gọi rệp sáp bột hồng vì cơ thể rệp sáp được bao phủ bởi một lớp bột trắng, nhưng ở cây mì lớp bột lại có màu hồng (tên tiếng Anh: Cassava pink mealybug).

18/03/2020
Bệnh khảm lá trên khoai mì Bệnh khảm lá trên khoai mì

Bệnh do virus SLCMV (Sri Lanka Cassava Mosaic Virus) gây ra. Bệnh lan truyền qua hom giống và qua côn trùng môi giới (bọ phấn).

09/01/2020
Hướng dẫn kỹ thuật trồng sắn dây cho năng suất cao Hướng dẫn kỹ thuật trồng sắn dây cho năng suất cao

Sắn dây là một loài cây dể trồng, không kén đất và có giá trị dinh dưỡng cao. Ngoài công dụng y học, sắn dây còn là nguồn phân xanh và làm thức ăn cho gia súc.

29/03/2019
Thâm canh cây sắn dây Thâm canh cây sắn dây

Tại Hải Dương, cây sắn dây đã mang lại giá trị kinh tế cao cho nông dân. Sau đây là một số kinh nghiệm trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh cho cây sắn dây:

28/03/2019
Giống sắn cao sản 13sa05 Giống sắn cao sản 13sa05

Giống sắn siêu năng suất 13sa05 chỉ dành cho chế biến, đã được Bộ NN-PTNT công nhận là giống sản xuất thử từ tháng 12/2018.

11/03/2019

Rao vặt

22/11/2022 9:39 AM
Giá [[ 120000 | number ]]
QL80, An Thạnh, Bình Thành, Lấp Vò, Đồng Tháp
Đặc sản Mít Sấy Dẻo Mr.Thịnh 0918717952
(0) (0) (10)
Điện thoại của bạn
03/12/2022 7:54 AM
Giá [[ 15550000 | number ]]
Địa chỉ liên hệ của bạn
Povidone Iodine Glide Chem Ấn Độ diệt khuẩn, xử lý nước, dùng cho trại giống thuỷ sản
(0) (0) (0)
02/12/2022 3:47 PM
Giá [[ 1 | number ]]
118/42 Phan Huy Ích, P15, Tân Bình
TCCA 25 kg bột - Trung Quốc
(0) (0) (0)
02/12/2022 3:46 PM
Giá [[ 1000 | number ]]
118/42 Phan Huy Ích, P15, Tân Bình
Chlorine Aquafit 70%, Chlorine Ấn Độ
(0) (0) (0)
02/12/2022 3:45 PM
Giá [[ 0 | number ]]
118/42 Phan Huy Ích, P15, Tân Bình
Fish Soluble Extract - dịch chiết cá
(0) (0) (0)
02/12/2022 3:44 PM
Giá [[ 0 | number ]]
118/42 Phan Huy Ích, P15, Tân Bình
Yucca Lỏng
(0) (0) (0)