Home / Cây lương thực / Trồng lúa

Hình thể học và sự sinh trưởng của cây lúa - Phần 6

Hình thể học và sự sinh trưởng của cây lúa - Phần 6
Author: Nguyễn Ngọc Đệ. PhD
Publish date: Thursday. January 25th, 2018

7. BÔNG LÚA 

Bông lúa (panicle) là cả một phát hoa bao gồm nhiều nhánh gié có mang hoa (spikelet).

7.1. Hình thái và cấu tạo: (Hình 5.21) 

Sau khi ra đủ số lá nhất định thì cây lúa sẽ trổ bông. Bông lúa là loại phát hoa chùm gồm một trục chính mang nhiều nhánh gié bậc nhất, bậc hai và đôi khi có nhánh gié bậc ba. Hoa lúa được mang bởi một cuống hoa ngắn mọc ra từng nhánh gié này. 

Bông lúa có nhiều dạng: bông túm hoặc xòe (do các nhánh gié bậc nhất tạo với trục bông một góc nhỏ hay lớn), đóng hạt thưa hay dày (thưa nách hay dày nách), cổ hở hay cổ kín (cổ bông thoát ra khỏi bẹ lá cờ hay không) tùy đặc tính giống và điều kiện môi trường.

Hình 5.21. Hình thái và cấu tạo của một bông lúa

7.2. Quá trình phát triển của đòng lúa và sự trổ bông 

Khi bông lúa chưa trổ còn nằm trong bẹ lá ta gọi là đòng lúa. Từ lúc hình thành đòng lúa đến khi trổ bông kéo dài từ 17 – 35 ngày, trung bình là 30 ngày. Các thời kỳ phát triển của đòng lúa có thể quan sát bằng các đặt trưng của hình thái như trình bày ở bảng 5.1 và hình 5.22

Bảng 5.1. Các giai đoạn phát triển của đòng lúa

Các thời kỳ phát triển của đòng lúa

Chỉ số lá (%)

Xuất hiện lá thứ n kể từ trên xuống

Chiều dài đòng lúa (mm)

Ngày trước khi trổ

Thời gian kéo dài (ngày)

1. Tượng cổ bông 76-80 Lá 4 - 32-29 3
2. Phân hóa nhánh gié 80-86 Lá 3 - 29-23 6
3. Phân hóa hoa (TKSK) 87-92 Lá 2 1-15 23-15 8
4. Phân hóa tế bào mẹ hạt phấn 95 Lá cờ 15-50 15-13 2
5. Giảm nhiểm 97 - 50-200 13-11 2
6. Hình thành hạt phấn 100 - Dài đủ 11-07 4
7. Hạt phấn chín 100 - Dài đủ 07-00 7

Nguồn: Matsushima, 1970

Hình 5.22.  Các giai đoạn phát triển của đòng lúa (A) Sự giảm nhiễm xãy ra khi cổ lá cờ trùng với cổ lá dưới nó (B, hình giữa) (Suge, 1973) 

Khi lá cờ xuất hiện thì đòng lúa dài ra nhanh chóng và hai lóng trên cùng cũng tăng nhanh, đẩy đòng lúa thoát ra khỏi bẹ của lá cờ: Lúa trổ bông (flowering). Thời gian trổ dài hay ngắn tùy theo giống, điều kiện môi trường và độ đồng đều trong ruộng lúa. Những giống lúa ngắn ngày thường trổ nhanh hơn, trung bình từ 5-7 ngày. Những giống lúa dài ngày có khi trổ kéo dài 10-14 ngày

Thời gian trổ càng ngắn càng tránh được thiệt hại do tác động xấu của môi trường như, gió, mưa, nhiệt độ thấp… Một bông lúa khi bắt đầu xuất hiện đến khi trổ hoàn toàn mất 3-4 ngày hoặc lâu hơn (5-6 ngày) tùy giống và điều kiện môi trường. Trình tự phân hoá và phát triển đòng trên một bụi lúa được bắt đầu từ thân chính (bông cái), đến các chồi bậc nhất (chồi cấp 1), chồi bậc hai (cấp 2), chồi bậc 3 (cấp 3), v.v. (Hình 5.23). 

Hình 5.23. Trình tự phát triển đòng trên một bụi lúa


Related news

Hình thể học và sự sinh trưởng của cây lúa - Phần 3 Hình thể học và sự sinh trưởng của cây lúa - Phần 3

Lúa là cây đơn tử diệp. Khi hạt nẩy mầm thì rễ mầm (radicle) xuất hiện trước, sau đó đến thân mầm (coleoptile). Thân mầm được bao bọc bởi một lá bao mầm

Wednesday. January 24th, 2018
Hình thể học và sự sinh trưởng của cây lúa - Phần 4 Hình thể học và sự sinh trưởng của cây lúa - Phần 4

Thân lúa (stem) gồm những mắt và lóng nối tiếp nhau, Lóng là phần thân rỗng ở giữa 2 mắt và thường được bẹ lá ôm chặt

Wednesday. January 24th, 2018
Hình thể học và sự sinh trưởng của cây lúa - Phần 5 Hình thể học và sự sinh trưởng của cây lúa - Phần 5

Lúa là cây đơn tử diệp (1 lá mầm). Lá lúa mọc đối ở 2 bên thân lúa, lá ra sau nằm về phía đối diện với lá trước đó. Lá trên cùng lá cuối cùng trước khi trổ bông

Wednesday. January 24th, 2018